Ανώτερο Πεπτικό: Παλινδρόμηση, Διαφραγματοκήλη και Έλκος Στομάχου

---

Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, η διαφραγματοκήλη και το πεπτικό έλκος είναι από τις συχνότερες παθήσεις του ανώτερου πεπτικού. Οι περισσότεροι ασθενείς αντιμετωπίζονται επιτυχώς με φάρμακα και αλλαγές στην καθημερινότητα. Υπάρχουν όμως σαφώς καθορισμένες περιπτώσεις όπου η χειρουργική αντιμετώπιση, συνήθως λαπαροσκοπική, προσφέρει μόνιμη λύση ή είναι απαραίτητη για την ασφάλεια του ασθενούς. Σε αυτή τη σελίδα παρουσιάζουμε, με βάση τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, τι χρειάζεται να γνωρίζετε.

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ)

Τι είναι

Παλινδρόμηση είναι η επιστροφή γαστρικού περιεχομένου (οξέος, χολής, τροφής) από το στομάχι προς τον οισοφάγο. Συμβαίνει όταν ο κατώτερος οισοφαγικός σφιγκτήρας, η «βαλβίδα» που χωρίζει οισοφάγο και στομάχι, δεν λειτουργεί επαρκώς. Μιλάμε για νόσο όταν τα επεισόδια προκαλούν ενοχλητικά συμπτώματα ή βλάβη στον βλεννογόνο του οισοφάγου (οισοφαγίτιδα).

Πρόκειται για πολύ συχνή πάθηση. Σε μεγάλη μετα-ανάλυση, η συχνότητα εβδομαδιαίων συμπτωμάτων ήταν περίπου 13% παγκοσμίως. Η Ελλάδα κατέγραψε το υψηλότερο ποσοστό ανάμεσα στις χώρες που μελετήθηκαν.

Συμπτώματα

• Καούρα (αίσθημα καύσου πίσω από το στέρνο), συχνά μετά το φαγητό ή στην κατάκλιση
• Αναγωγές: επιστροφή όξινου ή πικρού υγρού ή τροφής στο στόμα
• Βήχας, βραχνάδα, αίσθημα «κόμπου» στον λαιμό, πόνος στο στήθος μη καρδιακής αιτιολογίας

Διάγνωση

Σε ασθενή με τυπικά συμπτώματα και χωρίς ενδείξεις κινδύνου, οι οδηγίες του American College of Gastroenterology (ACG, 2022) συστήνουν θεραπευτική δοκιμή 8 εβδομάδων με PPI, μία φορά ημερησίως πριν από το γεύμα. Η γαστροσκόπηση συστήνεται όταν:

• υπάρχουν συμπτώματα συναγερμού,
• τα συμπτώματα δεν υποχωρούν παρά τη σωστή λήψη φαρμάκων ή επανέρχονται με τη διακοπή τους,
• συνυπάρχουν πολλαπλοί παράγοντες κινδύνου για οισοφάγο Barrett (π.χ. ηλικία άνω των 50, άνδρας, κάπνισμα, παχυσαρκία, οικογενειακό ιστορικό).

Πριν από κάθε αντιπαλινδρομική επέμβαση απαιτείται πλήρης έλεγχος: γαστροσκόπηση, μανομετρία οισοφάγου (για τον έλεγχο της κινητικότητας) και pH-μετρία (αντικειμενική τεκμηρίωση της παλινδρόμησης). Η μελέτη με βάριο είναι χρήσιμη για την ανατομία μιας διαφραγματοκήλης.

Θεραπεία

Αλλαγές στην καθημερινότητα και φάρμακα. Τα PPI είναι η βάση της θεραπείας. Βοηθούν επίσης η απώλεια βάρους, η αποφυγή γευμάτων λίγο πριν τον ύπνο και η ανύψωση του κεφαλιού του κρεβατιού όταν τα συμπτώματα είναι νυχτερινά. Σύμφωνα με το ACG, η μακροχρόνια χορήγηση PPI θεωρείται ασφαλής όταν υπάρχει σαφής ένδειξη, π.χ. σε διαβρωτική οισοφαγίτιδα ή οισοφάγο Barrett.

Πότε εξετάζεται το χειρουργείο. Η αντιπαλινδρομική χειρουργική είναι επιλογή για ασθενείς με αντικειμενικά τεκμηριωμένη παλινδρόμηση και:

• σοβαρή οισοφαγίτιδα (βαθμού C ή D κατά Los Angeles),
• μεγάλη διαφραγματοκήλη,
• επίμονα, ενοχλητικά συμπτώματα (κυρίως αναγωγές) παρά τη φαρμακευτική αγωγή,
• επιθυμία να μη λαμβάνουν φάρμακα δια βίου, μετά από ενημέρωση για τα οφέλη και τους κινδύνους.

Λαπαροσκοπική θολοπλαστική. Το άνω τμήμα του στομάχου (θόλος) περιτυλίσσεται γύρω από τον κατώτερο οισοφάγο και ενισχύει τον σφιγκτήρα. Η επέμβαση γίνεται λαπαροσκοπικά, μέσα από μικρές τομές. Η περιτύλιξη μπορεί να είναι ολική (360°, κατά Nissen) ή μερική (π.χ. κατά Toupet). Η πολυεταιρική οδηγία της SAGES (2021) ευνοεί τη μερική θολοπλαστική ως προς τις παρενέργειες, ιδιαίτερα όταν η κινητικότητα του οισοφάγου είναι μειωμένη. Σε ασθενείς με σημαντική παχυσαρκία, η γαστρική παράκαμψη Roux-en-Y αποτελεί εναλλακτική που αντιμετωπίζει ταυτόχρονα το βάρος και την παλινδρόμηση.

Διαφραγματοκήλη

Τι είναι

Διαφραγματοκήλη ή κήλη του οισοφαγικού τρήματος ονομάζεται η μετατόπιση τμήματος του στομάχου (σπανιότερα και άλλων οργάνων) από την κοιλιά προς τον θώρακα. Η μετατόπιση γίνεται μέσα από το άνοιγμα του διαφράγματος από το οποίο περνά ο οισοφάγος. Διακρίνονται δύο βασικοί τύποι:

Τύπος	Τι συμβαίνει	Συνήθης αντιμετώπιση
Ολισθαίνουσα (τύπου Ι), η συχνότερη	Η γαστροοισοφαγική συμβολή και μέρος του στομάχου «ανεβαίνουν» πάνω από το διάφραγμα	Χωρίς συμπτώματα δεν χρειάζεται θεραπεία. Με παλινδρόμηση: PPI, και χειρουργείο όταν πληρούνται οι ενδείξεις
Παραοισοφάγειος (τύποι ΙΙ–ΙV)	Τμήμα του στομάχου μετακινείται δίπλα στον οισοφάγο, μέσα στον θώρακα	Με συμπτώματα: χειρουργική αποκατάσταση. Χωρίς συμπτώματα: εξατομικευμένη απόφαση

Συμπτώματα και κίνδυνοι

Οι μικρές ολισθαίνουσες κήλες συχνά δεν προκαλούν συμπτώματα ή συνοδεύονται από παλινδρόμηση. Οι παραοισοφάγειες κήλες μπορεί να προκαλέσουν πόνο στο επιγάστριο ή στο στήθος μετά το φαγητό, δυσφαγία, γρήγορο κορεσμό, δύσπνοια μετά τα γεύματα ή χρόνια αναιμία. Σπάνια το στομάχι μπορεί να περιστραφεί ή να εγκλωβιστεί (στραγγαλισμός). Αυτό αποτελεί χειρουργικό επείγον.

Χειρουργική αποκατάσταση

Σύμφωνα με τη SAGES, η ελάχιστα επεμβατική (λαπαροσκοπική) αποκατάσταση αποτελεί πλέον το πρότυπο για τις προγραμματισμένες επεμβάσεις. Τα βασικά βήματα είναι:

1. Επαναφορά του στομάχου στην κοιλιά και αφαίρεση του σάκου της κήλης.
2. Επαρκής κινητοποίηση του οισοφάγου, ώστε τουλάχιστον 3 cm του κατώτερου τμήματός του να βρίσκονται χωρίς τάση μέσα στην κοιλιά.
3. Σύγκλειση του διευρυμένου τρήματος του διαφράγματος (σκελών) με ράμματα. Η χρήση πλέγματος εξετάζεται κατά περίπτωση.
4. Συνήθως θολοπλαστική, για την πρόληψη της παλινδρόμησης.

Πεπτικό έλκος και επιπλοκές του

Τι είναι

Πεπτικό έλκος είναι μια πληγή στον βλεννογόνο του στομάχου ή του δωδεκαδακτύλου. Οι δύο κύριες αιτίες είναι η λοίμωξη από ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (H. pylori) και η λήψη μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών (ΜΣΑΦ, π.χ. ιβουπροφαίνη, ασπιρίνη). Η πιθανότητα να εμφανίσει κάποιος έλκος κατά τη διάρκεια της ζωής του είναι περίπου 5–10%. Επιπλοκές εμφανίζονται στο 10–20% των ασθενών.

Θεραπεία

Τα περισσότερα έλκη επουλώνονται με PPI και, όταν υπάρχει H. pylori, με θεραπεία εκρίζωσης με συνδυασμό αντιβιοτικών, ακολουθούμενη από επιβεβαίωση ότι το μικρόβιο εκριζώθηκε. Αν το έλκος σχετίζεται με ΜΣΑΦ, η φαρμακευτική αγωγή επανεξετάζεται. Σύμφωνα με το NIDDK, δεν απαιτείται ειδική δίαιτα.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο

• Αιμορραγία: εκδηλώνεται ως αιματέμεση ή μέλαινα. Η πρώτη αντιμετώπιση είναι η ενδοσκοπική αιμόσταση. Αν αποτύχει, ακολουθεί επεμβατική ακτινολογία (εμβολισμός) ή χειρουργείο.
• Διάτρηση: αιφνίδιος, πολύ έντονος κοιλιακός πόνος. Χρειάζεται επείγουσα επέμβαση, η οποία σε κατάλληλους ασθενείς μπορεί να γίνει λαπαροσκοπικά (σύγκλειση της οπής, συχνά με κάλυψη από επίπλουν). Οι διεθνείς οδηγίες WSES καλύπτουν αναλυτικά τη διαδικασία.
• Στένωση πυλωρού ή δωδεκαδακτύλου: επίμονοι έμετοι και αδυναμία σίτισης, όταν οι ενδοσκοπικές διατάσεις δεν επαρκούν.

Για τον καρκίνο του στομάχου και τον καρκίνο της καρδιοοισοφαγικής συμβολής υπάρχουν ξεχωριστές, αναλυτικές σελίδες: Καρκίνος Στομάχου και Καρκίνος Καρδιοοισοφαγικής Συμβολής.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι επικίνδυνη η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση;

Στους περισσότερους ανθρώπους η παλινδρόμηση είναι ενοχλητική αλλά όχι επικίνδυνη. Χρόνια, ανεπαρκώς ελεγχόμενη παλινδρόμηση μπορεί όμως να προκαλέσει οισοφαγίτιδα, στένωση ή οισοφάγο Barrett, μια προκαρκινική αλλοίωση. Γι’ αυτό συμπτώματα συναγερμού ή επίμονα συμπτώματα χρειάζονται γαστροσκόπηση.

Μπορεί η παλινδρόμηση να εξελιχθεί σε καρκίνο;

Ο κίνδυνος για τον μέσο ασθενή είναι χαμηλός. Η χρόνια παλινδρόμηση είναι όμως ο κύριος παράγοντας κινδύνου για οισοφάγο Barrett, ο οποίος αυξάνει την πιθανότητα αδενοκαρκινώματος του οισοφάγου. Ασθενείς με Barrett εντάσσονται σε πρόγραμμα ενδοσκοπικής παρακολούθησης.

Μπορώ να παίρνω χάπια για το στομάχι (PPI) για πάντα;

Όταν υπάρχει σαφής ένδειξη, όπως διαβρωτική οισοφαγίτιδα ή οισοφάγος Barrett, οι οδηγίες του ACG θεωρούν τη μακροχρόνια χορήγηση ασφαλή και τα οφέλη μεγαλύτερα από τους κινδύνους. Αν δεν υπάρχει τέτοια ένδειξη, ο γιατρός επιδιώκει τη μικρότερη αποτελεσματική δόση ή διακοπή.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο για την παλινδρόμηση;

Όταν η παλινδρόμηση είναι αντικειμενικά τεκμηριωμένη και υπάρχει σοβαρή οισοφαγίτιδα, μεγάλη διαφραγματοκήλη ή ενοχλητικά συμπτώματα (κυρίως αναγωγές) παρά τη θεραπεία. Το χειρουργείο εξετάζεται επίσης όταν ο ασθενής δεν επιθυμεί δια βίου φαρμακευτική αγωγή. Πριν την απόφαση απαιτούνται γαστροσκόπηση, μανομετρία και pH-μετρία.

Χρειάζεται πάντα χειρουργείο η διαφραγματοκήλη;

Όχι. Η μικρή ολισθαίνουσα διαφραγματοκήλη χωρίς συμπτώματα δεν χρειάζεται θεραπεία. Αν προκαλεί παλινδρόμηση, αντιμετωπίζεται πρώτα με φάρμακα. Η παραοισοφάγειος κήλη με συμπτώματα συνήθως αποκαθίσταται χειρουργικά, λόγω του κινδύνου εγκλωβισμού του στομάχου.

Πόσο διαρκεί η ανάρρωση μετά από λαπαροσκοπική θολοπλαστική;

Η νοσηλεία είναι συνήθως 1–3 ημέρες. Τις πρώτες εβδομάδες ακολουθείται μαλακή, τεμαχισμένη διατροφή σε μικρά, συχνά γεύματα, συνήθως για 4–6 εβδομάδες. Παροδική δυσκολία στην κατάποση και φούσκωμα είναι αναμενόμενα και υποχωρούν σταδιακά. Η επιστροφή στην εργασία γίνεται συνήθως σε 2–3 εβδομάδες. Η βαριά σωματική καταπόνηση αποφεύγεται για περίπου 6 εβδομάδες.

Θεραπεύεται οριστικά το έλκος στομάχου;

Ναι, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων. Η εκρίζωση του H. pylori και η διακοπή των αντιφλεγμονωδών, όπου είναι εφικτό, μειώνουν σημαντικά την πιθανότητα υποτροπής. Μετά τη θεραπεία πρέπει να επιβεβαιωθεί η εκρίζωση του μικροβίου.

Ποια συμπτώματα έλκους είναι επείγοντα;

Αιματέμεση, μαύρα πισσώδη κόπρανα, ζάλη ή λιποθυμία (πιθανή αιμορραγία) και αιφνίδιος, σφοδρός κοιλιακός πόνος (πιθανή διάτρηση). Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται άμεση μετάβαση σε νοσοκομείο.

Υπάρχει ειδική δίαιτα για το έλκος ή την παλινδρόμηση;

Για το έλκος δεν απαιτείται ειδική δίαιτα. Στην παλινδρόμηση βοηθούν η απώλεια βάρους και η αποφυγή γευμάτων 2–3 ώρες πριν από τον ύπνο. Καλό είναι επίσης να περιορίσετε όσες τροφές προσωπικά επιδεινώνουν τα συμπτώματά σας.

Γιατί να ζητήσετε αξιολόγηση από τον κ. Ιάκωβο Νομικό

Ο Ιάκωβος Νομικός, MD, PhD, FACS, είναι Γενικός Χειρουργός και Χειρουργός Ογκολόγος με εξειδίκευση στη χειρουργική του ανώτερου και κατώτερου πεπτικού. Η απόφαση για χειρουργείο στην παλινδρόμηση και τη διαφραγματοκήλη λαμβάνεται μόνο μετά από πλήρη έλεγχο (ενδοσκόπηση, μανομετρία, pH-μετρία) και σε συνεργασία με γαστρεντερολόγο, σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες. Όπου ενδείκνυται, προτιμώνται ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, για λιγότερο πόνο και ταχύτερη ανάρρωση.

Ιατρική αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά την κλινική εξέταση, τη διάγνωση ή την εξατομικευμένη θεραπευτική καθοδήγηση από τον θεράποντα ιατρό. Τελευταία επιστημονική ενημέρωση: Οκτώβριος 2026.

Πηγές

1. Katz PO, et al. ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. Am J Gastroenterol. 2022. Σύνοψη: Cleveland Clinic Journal of Medicine
2. Eusebi LH, et al. Global prevalence of, and risk factors for, gastro-oesophageal reflux symptoms: a meta-analysis. Gut. 2018;67:430–440. gut.bmj.com
3. Slater BJ, et al. Multi-society consensus conference and guideline on the treatment of GERD. SAGES, 2021. sages.org
4. SAGES. Laparoscopic Hiatal Hernia Repair. sages.org
5. MSD Manual Professional Edition. Hiatus (Hiatal) Hernia. msdmanuals.com
6. Tarasconi A, et al. Perforated and bleeding peptic ulcer: WSES guidelines. World J Emerg Surg. 2020;15:3. doi.org
7. NIDDK (National Institutes of Health). Peptic Ulcers (Stomach Ulcers). niddk.nih.gov
8. Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust. Fundoplication: recovery and diet after surgery. guysandstthomas.nhs.uk

---